De Mathematicis Complementis — Inradius, Circumradius, and Archimedes’ Spiral — Latin (1440 / 1514–1913)

Textus Latinus Collatis Editionibus Parisiensi (1514), Basileensi (1565) et Rottae (1913) · DMC (1453)

De Docta Ignorantia I.3 — Polygon Exhaustion & Incommensurability of the Circle ( O V0 ): (x - (0))^2 + (y - (0))^2 - (1) = 0 [ W1 W2 ]: (0)*x + (1)*y + (-1) = 0 [ W2 W3 ]: (1)*x + (0)*y + (1) = 0 [ W3 W4 ]: (0)*x + (1)*y + (1) = 0 [ W4 W1 ]: (1)*x + (0)*y + (-1) = 0 [ O S4 ]: (0)*x + (1)*y + (0) = 0 [ T1 T2 ]: (3/2)*x + (-sqrt(3)/2)*y + (sqrt(3)/2) = 0 [ T2 T3 ]: (0)*x + (1)*y + (1/2) = 0 [ T3 T1 ]: (-3/2)*x + (-sqrt(3)/2)*y + (sqrt(3)/2) = 0 [ S1 S2 ]: (1)*x + (-1)*y + (1) = 0 [ S2 S3 ]: (1)*x + (1)*y + (1) = 0 [ S3 S4 ]: (-1)*x + (1)*y + (1) = 0 [ S4 S1 ]: (-1)*x + (-1)*y + (1) = 0 [ H1 H2 ]: (1/2)*x + (-sqrt(3)/2)*y + (sqrt(3)/2) = 0 [ H2 H3 ]: (1)*x + (0)*y + (sqrt(3)/2) = 0 [ H3 H4 ]: (1/2)*x + (sqrt(3)/2)*y + (sqrt(3)/2) = 0 [ H4 H5 ]: (-1/2)*x + (sqrt(3)/2)*y + (sqrt(3)/2) = 0 [ H5 H6 ]: (1)*x + (0)*y + (-sqrt(3)/2) = 0 [ H6 H1 ]: (-1/2)*x + (-sqrt(3)/2)*y + (sqrt(3)/2) = 0 [ O F ]: (1)*x + (0)*y + (0) = 0 W1 = (1, 1) W2 = (-1, 1) W3 = (-1, -1) W4 = (1, -1) O = (0, 0) S4 = (1, 0) H1 = (0, 1) H3 = (-sqrt(3)/2, -1/2) H5 = (sqrt(3)/2, -1/2) S2 = (-1, 0) H4 = (0, -1) H2 = (-sqrt(3)/2, 1/2) H6 = (sqrt(3)/2, 1/2) F = (0, -1/2) O S4 H1 H3 H5 S2 H4 H2 H6 F
De Mathematicis Complementis (1453, §§3–10) — The First Line (Inradius) and Second Line (Circumradius) of Inscribed and Circumscribed Regular Polygons Converging to the Circular Arc.

De Mathematicis Complementis (1453, §§1–10) — Ad Nicolaum Papam Quintum

h XX, Opuscula Mathematica · Paris 1514 vol. II · Basel 1565 pp. 1005–1010

f. DMC §1

Tanta est potestas summi tui pontificatus, Nicolae quinte, pater beatissime, ut per eos, qui vim eius attente consideraverunt, assimiletur potentiae quadrandi rotundum et quadrum circulandi, quasi maior illi dari non possit. Verum, cum in te non tantum primatus sit clavis et potestas scientiae supremaeque hierarchiae ecclesiae, sed velut perfectus magister omnium scibilium ex tuo felicissimo ingenio incomparabilis notitiae esse iudiceris ab omnibus. Id magnificentissime effecisti, ut omnium tam Graecorum quam Latinorum scripta, quae reperiri queunt, tua mirifica diligentia in omnium nostrum notitiam accuratissime pervenerint, ita, ut etiam geometrica non neglexeris, quae sane omni honore digna a maioribus nostris habita fuerunt.

f. DMC §2

Tradidisti etenim mihi proximis diebus magni Archimedis geometrica Graece tibi praesentata et tuo studio in Latinum conversa, quae mihi tam admiranda visa sunt, ut circa ipsa non nisi magna cum diligentia versari potuissem. Ex quo id effectum est, ut meo studio et labore complementum aliquod illis addiderim, quod tuae sanctitati offerre decrevi. Solum enim te dignum scio, ut quae a saeculo incognita remanserunt, per te cunctis patescant. Et non tantum scibilia, quae semper circa quaesitam circuli quadraturam versari consueverunt, sed et quae in omni mathematica perfectione praestant complementum, ex his ipsis meo iudicio perfecte consequi possint.

f. DMC §3

Testimonio omnium, qui se ad geometrica contulerunt, nemo propinquius Archimede ad circuli pervenit quadraturam. Qui videns illam attingi non posse, nisi curva circularis linea in rectam resolvatur, nisus est hanc artem mediante helica ostendere. Sed quia proportio motus signi a centro per semidiametrum ad motum, in quo in eodem tempore aliud signum per circumferentiam movetur, sine qua helica describi nequit, se habet ut semidiameter ad circumferentiam, quae non est scita, sed quaeritur. Hinc videtur ipsum defecisse. Facilius enim erit circulum quadrare quam helicam describere et contingentem eidem in fine circulationis applicare. Remanet igitur ex his, quae Archimedes reliquit, haec ars adhuc penitus abscondita. Ego autem quamvis multos in vanum laborasse in hac legerim indagatione, temptare coepi, si forte haec difficultas possit medio coincidentiarum finem capere, uti in aliis scientiis vim illam maximam esse comperi. Et visum est mihi quod data possibilitate, quam passim omnes admittunt, faciliter possit huius scientia pariter et praxis modo, quo sequitur, adipisci.

f. DMC §4

Primo advertendum quod in figura multiangula seu polygonia, quae habet aequalia latera, punctus unus aequedistans a medio et fine laterum centrum dicitur et linea ab illo centro ducta ad medium lateris est semidiameter circuli inscripti eidem et vocetur prima linea. Et alia linea ducta ab eodem centro ad finem lateris seu angulum aliquem est semidiameter circuli circumscripti eidem et vocetur secunda linea. Hae duae lineae in omni multiangula diversae sunt quantitatis et tanto plus, quanto latus eius maius. Nam potentia secundae lineae continet potentiam primae et cum hoc potentiam medietatis lateris, quia latus trianguli orthogonii, quod opponitur angulo recto, ut ostendit Euclides.

f. DMC §5

Et quia prima figurarum rectilinearum est triangulus, hinc in eo differunt in quantitate prima et secunda lineae maxime. In circulo vero coincidunt, quia ibi centrum aequaliter distat a circumferentia; medium enim et finis lateris coincidunt et est undique angulus. Est autem prima linea in trigono brevissima et secunda longissima. In eiusdem peripheriae tetragono prima post primam trigoni brevissima et sic secunda post secundam trigoni longissima et ita consequenter. Et quoniam prima in tetragono tali longior est prima in trigono, si ducitur prima in tetragono in medietatem peripheriae et similiter prima in trigono in eandem medietatem, diversas superficies, quae aequantur polygoniis, oriri constat.

f. DMC §6

Unde excessus superficiei illius, quae ex prima tetragoni ducta in medietatem peripheriae, super superficiem, quae oritur ex ductu primae trigoni in eandem medietatem peripheriae, est excessus capacitatis tetragoni super capacitatem trigoni, et sic quidem in cunctis polygoniis ex excessu primae lineae cuiuslibet super primam trigoni isoperimetri deprehenditur excessus capacitatis ipsius polygoniae super capacitatem trigoni. Quanto autem differentia primae et secundae linearum est minor, tanto excessus primae lineae polygoniae super primam trigoni maior. Et quia in circulo coincidunt prima et secunda, excessus semidiametri circuli isoperimetri super primam trigoni est maximus et hinc circuli capacitas super capacitatem trigoni maxima. Unde linea una recta, quae in trigono ad tria latera est extensa, ut sit illius superficiei perimeter, in tetragono ad quattuor latera extenditur, ut sit tetragoni perimeter, et adhuc plus in pentagono. Si autem maxime extenditur, ita quod plus extendi non possit, erit perimeter circuli.

f. DMC §7

Ex his patet, quod si trigonus est minimae capacitatis, ubi prima et secunda lineae maxime differunt, et circulus maximae capacitatis, ubi prima et secunda lineae coincidunt, erit sic proportionabiliter in mediis polygoniis. Quare, si ponitur excessus capacitatis circuli super trigonum, ut est differentia primae et secundae lineae in trigono, erit excessus capacitatis circuli super tetragonum ut differentia primae et secundae lineae in tetragono et ita consequenter, cum ad maiorem excessum primae lineae unius super primam lineam alterius sequatur minor differentia primae et secundae in excedente quam sit primae et secundae in excessa. Ex quo faciliter dato excessu primae in una aliqua super primam trigoni et differentia differentiarum primae et secundae illius capacioris et primae et secundae trigoni potest haberi semidiameter circuli isoperimetri, cuius scilicet circumferentia aequatur tribus lateribus trigoni aut quattuor tetragoni.

f. DMC §8

Quo scito patet circuli quadratura. Nam si ducitur semidiameter illius circuli isoperimetri in medietatem peripheriae, oritur superficies quadrangularis, quae nec maior nec minor esse potest superficie circulari, ut Archimedes faciliter ostendit. Haec superficies quadrangularis in quadratam ducitur, quoniam costa eius erit medium proportionale inter semidiametrum circuli et semiperipheriam eius, quae ex nona sexti Euclidis invenitur. Omnia haec quamvis manifesta sint, volo tamen illa etiam illis, qui mathematicis operam non impenderunt, clarissima facere. Figurae autem multiangulae similium laterum et aequalium peripheriarum, de quibus loquar, polygoniae isopleures et isoperimetrae ex conformitate Graecae linguae apud aliquos reperiuntur nominari.

f. DMC §9

Si ducitur linea recta in lineam rectam, oritur figura quattuor rectorum angulorum, et si eadem ducitur in duplam, oritur dupla, et ita deinceps. Et si recta ducitur de angulo in angulum, diameter est, quia in duo dividit. Ut si ab linea ducitur in bc, oritur figura quadrangularis abcd habens quattuor angulos rectos. Et si ab ducitur in be, quae sit dupla ad bc, oritur quadrangulus abef, qui est duplus ad abcd. Linea vero ac diameter est, similiter et ae.

f. DMC §10

Multiplicatio primae lineae in medietatem peripheriae aequatur embado polygoniae. Sit abcd figura quadrata quattuor rectorum angulorum et aequalium laterum. Cui inscribatur circulus super e centro, ita quod tangat quattuor latera quadrati in medio, et trahatur de e ad contactum, ubi circulus tangit ab, linea ef, quae est prima, quia semidiameter inscripti, et trahatur eb linea et similiter de e ad contactum, ubi circulus bd latus tangit, et sit eg, et dupletur linea fb, et sit fh, et similiter dupletur eg, et sit ei dupla, et claudatur quadrangulus per lineam ih, et ducatur eh diameter. Manifestum est ex praemissa efb et ebh triangulos esse aequales. Primus enim est medietas primi quadranguli, quia eb diameter, et efh triangulus est medietas secundi quadranguli, qui est duplus ad primum, quia eh diameter.