f. Friedlein 394 · p. 394

Prop. I.35: Παραλληλόγραμμα ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως καὶ τοπικὰ θεωρήματα

Euclid: [I.35]

Note

Procli Diadochi in primum Euclidis Elementorum librum commentarii, ed. Gottfried Friedlein (Leipzig: B. G. Teubner, 1873, pp. 394–400; CTS urn:cts:greekLit:tlg4036.tlg011.opp-grc1). Switch tracks above for English, Summary, or Notes.

ἔσται παραλληλόγραμμον. πλὴν ὅτι κατὰ τὸν στοιχειωτὴν πᾶν παραλληλόγραμμον τετράπλευρόν ἐστι, φανερόν. δηλοῖ δὲ ἐν ἐκείνῳ μάλιστα τῷ θεωρήματι, ἐν ᾧ φησι παραλληλόγραμμον τριγώνῳ τὴν αὐτὴν

ἔχον βάσιν καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ὃν διπλάσιον εἶναι τοῦ τριγώνου. τοῦτο γὰρ ἐπὶ μόνων τὼν τετραπλεύρων ἀληθές.

Ῥχγορ. ΧΧΧΥ͂, ἴμοοσ. ΧΧΥ. Τὰ παραλληλόγραμμα τὰ ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς 1 παραλλήλοις ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν.

“Ὥσπερ τῶν θεωρημάτων ἐλέγομεν εἶναι τὰ μὲν καθολικᾶ, τὰ δὲ ἐπὶ μέρους, καὶ ὃν τρόπον ταῦτα διαιρούμενοι (3) προσετίθεμεν, καὶ ὅτι τὰ μὲν ἁπλᾶ, τὰ δὲ σύνθετα, καὶ τί τούτων ἑκάτερον ἐπεδείκνυμεν, οὕτω

δὴ κατ᾽ ἄλλην διάκρισιν τὰ μὲν εἶναι τοπικά φαμεν, τὰ δὲ οὔ. καλῶ δὲ τοπικὰ μέν, ὅσοις ταὐτὸν συμπτωμα πρὸς ὅλῳ τινὶ τόπῳ συμβέβηκεν, τόπον δὲ γραμμῆς ἢ ἐπιφανείας Ϊ θέσιν ποιοῦσαν ὃν καὶ ταὐτὸν σύμπτωμα. τῶν γὰρ τοπικὼν τὰ μέν ἐστι πρὸς

γραμμαῖς συνιστάμενα, τὰ δὲ πρὸς ἐπιφανείαις. καὶ ἐπειδὴ τῶν γραμμῶν αἱ μέν εἰσιν ἐπίπεδοι, αἱ δὲ στερεαί, — ἐπίπεδοι μέν, ὧν ἐν ἐπιπέδῳ ἁπλῆ ἡ νόησις, ὡς τῆς εὐθείας, στερεαὶ δέ, ὧν ἡ γένεσις ἔκ τινος τομῆς ἀναφαίνεται στερεοῦ σχήματος, ὡς τῆς κυλιν-

6 δρικῆς ἕλικος καὶ τῶν κωνικῶν γραμμῶν -“— φαίην

f. Friedlein 395 · p. 395

ἂν καὶ τῶν πρὸς γραμμαῖς τοπικῶν τὰ μὲν ἐπίπεδον ἔχειν τόπον, τὰ δὲ στερεόν.

Τὸ μὲν οὖν προχείμενον θεώρημα καὶ τοπικὸν ἐστι καὶ τῶν πρὸς γραμμαῖς τοπικῶν καὶ ἐπίπεδον. τὸ γὰρ μεταξὺ πᾶν τῶν παραλλήλων τόπος ἐστὶ τῶν συνισταμένων ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως παραλληλογράμμων, ἃ δὴ καὶ δείκνυσιν ὁ στοιχειωτὴς ἴσα ἀλλήλοις. τῶν δὲ στερδῶν λεγομένων τοπκικῶν θεωρημάτων παράδειγμα ἔστω τοιοῦτο᾽ τὰ εἰς τὰς ἀσυμπτώτους καὶ τὴν ὑπερβολὴν ἐγγραφόμενα παραλληλόγραμμα ἴσα ἐστίν. ὅτι γὰρ ἡ ὑπερβολὴ στερεὰ γραμμή, ἐστὶ δῆλον. κώνου γάρ ἐστι γραμμή.

Τὰ δ᾽ οὖν τοιαῦτα τῶν θεωρημάτων, ὡς φησὶν ὁ Γεμῖνος, ἀπείκαξεν ὁ Χρύσιππος ταῖς ἰδέαις.

ὡς γὰρ ἐκεῖναι τῶν ἀπείρων ἐν πέρασιν ὡρισμένοις τὴν γένεσιν περιλαμβάνουσιν, οὕτως καὶ ἐν τούτοις τῶν ἀπείρων ἐν ὡρισμένοις τόποις ἡ περίληψις γίνεται. καὶ διὰ τὸν ὅρον τοῦτον ἡ ἰσότης ἀναφαίνεται. τὸ γὰρ ὕψος τῶν παραλλήλων τὸ αὐτὸ μένον ἀπείρων νοουμένων ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως παραλληλογράμμων πάντα ἴσα ἀλλήλοις ἀποφαίνει.

Τοπικὸν οὖν θεώρημα πρῶτον ὁ στοιχειωτὴς ἀνἔγραψεν τὸ προκείμενον καὶ ἔοικεν ὡς ἐν στοιχείῳ κατὰ πάσας τὰς διαιρέσεις τὰ θεωρήματα ποικίλλων μηδὲ τὴν τοιαύτην εἰκότως ἰδέαν αὐτῶν παραλείπειν. ἀλλὰ ἐνταῦθα μέν, ἐπειδὴ περὶ εὐθυγράμμων ὁ λόγος, τοπικὰ παραδίδωσιν ἐπίπεδα πρὸς εὐθείαις, ἐν δὲ τῷ τρίτῳ τὰ περὶ κύκλων καὶ τῶν ἐν τούτοις συμπτω-

f. Friedlein 396 · p. 396

μάτων πραγματευόμενος τὰς περιφερείας ἡμᾶς ἀναδιδάξει τῶν τοπικῶν ἅμα καὶ ἐπιπέδων θεωρημάτων. τοιοῦτον γὰρ ἐν ἐχείνοις τὸ αἴ ἐν τῷ αὐτῷ τμήματι γωνίαι ἴσαι ἀλλήλαις καὶ τὸ αἱ ἐν ἡμι-

-κυκλίῳ ὀρθαί. ἀπείρων γὰρ συνισταμένων πρὸς τῇ περιφερείᾳ γωνιῶν τῆς αὐτῆς βάσεως οὔσης πᾶσαι δείκνυνται ἴσαι. καί ἐστιν ἀνάλογον ἐκεῖνα τοῖς τριγώνοις καὶ παραλληλογράμμοις τοῖς ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως.

Τὸ μὲν δὴ τῶν προσεχῶς ζητηθησομένων θεωρημάτων εἶδος τοιοῦτόν ἐστι, τοπικὸν παρὰ τοῖς παλαιοῖς μαθηματικοῖς ἐπονομαζόμενον. [ δόξειεν δ᾽ ἂν παντελῶς εἶναι θαυμαστὸν τοῖς ἀπείροις τῆς τοιαύτης θεωρίας, εἰ τὰ ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως παραλληλόγραμμα

:ιὸ ἴσα ἀλλήλοις ἐστί, πῶς γὰρ τοῦ μήκους τῶν συνισταμένων ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως χωρίων ἐπ᾽ ἄπειρον αὐξανομένου — ἐφ᾽ ὅσον γὰρ τὰς παραλλήλους ἐκβάλλομεν. ἐπὶ τοσοῦτον καὶ τὰ μήκη τῶν παραλληλογράμμων αὔξειν δυνάμεθα — πῶς δὲ τούτου γινο-

  1. μένου μένει τῶν χωρίων ἡ ἰσότης, εἰκότως ἄν τις ἐπιξητήσειεν. εἰ γὰρ τὸ μὲν πλάτος ταὐτόν — ἡ γὰρ βάσις μία — τὸ δὲ μῆκος μεῖζον, πῶς οὐχὶ καὶ τὸ χωρίον μεῖζον; ἐστὶ μὲν οὖν τὸ θεώρημα τοῦτο καὶ τὸ περὶ τῶν τριγώνων ἑξῆς τῶν παραδόξων ἐν τοῖς

3 μαθήμασι καλουμένων θεωρημάτων. ἐξειργάσαντο

f. Friedlein 397 · p. 397

γὰρ καὶ οἱ ἀπὸ τῶν μαθημάτων τὸν παράδοξον λεγόμενον τόπον, ὥσκερ οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς ἐπὶ τῶν δειγμάτων, καὶ τίθενται καὶ τοῦτο τὸ θεώρημα τῶν τοιοὕτων εἶναι. καταπλήττει γοῦν τοὺς πολλοὺς εὐθύς, εἰ τὸ μῆχος πολλαπλασιαζόμενον οὐκ ἀναιρεῖ τὴν ἐσότητα τῶν χωρίων τῆς αὐτῆς οὔσης βάσεως. ὁμοίως δὲ λεκτέον ὅτι μέγιστον ἡ τῶν γωνιῶν ἰσότης δύναται καὶ ἀνισότης πρὸς τὴν αὔξησιν τῶν χωρίων ἢ τὴν ἐλάττωσιν. ὅσῳ γὰρ ἀνίσους ποιοῦμεν τὰς γωνίας, τόσῳ μᾶλλον ἐλασσοῦμεν τὸ χωρίον, εἰ μένοε τὸ μῆκος καὶ τὸ πλάτος ταὐτόν. δεῖ οὖν τοῦ μήκους αὐξήσεως, ἵνα τὴν ἰσότητα φυλάξωμεν. ἔστω γὰρ εἰ τύχοι παραλληλόγραμμον τὰ αβγδ καὶ ἐκβεβλήσθω ἡ αγ εἰς ἄπειρον. καὶ ἔστω τυχὸν ὀρθογώνιον τοῦτο, καὶ ἐπὶ τῆς βὸὃ βάσεως ἕτερον συνεστάτω τὸ βεξδ.

ται δῆλον. μείζων γὰρ ἡ βε τῆς αβ ὀρθῆς οὔσης τῆς πρὸς τῷ α γωνίας. ἀλλὰ τοῦτο ἀναγχαίως γέγονεν. ἄνισοι γὰρ αἷ γω-

f. Friedlein 398 · p. 398

παράλληλος διὰ τοῦ ἢ τῇ βὸ ἡ η8. ἐστὶν ἄρα καὶ τὸ

μῆκος τοῦ βδηθ’ ἴσον τῷ μήκει τοῦ αβγὸ καὶ τὸ πλάτος ταὐτόν, Ϊ ἀλλὰ τὸ χωρίον ἔλασσον τοῦ χωρίου καὶ

γὰρ τοῦ βεζδ ἔλασσόν ἐστιν. ἡ μὲν δὴ τῶν γωνιῶν ἀνισότης τὸ ἐμβαδὸν ἡλάττωσεν, ἡ δὲ τοῦ μήκους αὔξησις, ὅσον ἀφεῖλεν ἐκείνη, τοσοῦτον προσθεῖσα τὴν ἰσότητα τῶν χωρίων ἐφύλαξεν. ὅρος δὲ τῆς τοῦ μήκους αὐξήσεώς ἐστιν ὁ τῶν παραλλήλων τόπος. ὁρθογωνίων μὲν γὰρ συναμφοτέρων ὄντων τῶν παραλ1. ληλογράμμων δείκνυται τὸ τετράγωνον τοῦ ἑἕτερομήχκους μεῖζον, ἰσοπλεύρων δὲ ἀμφοτέρων ὄντων τὸ ὀρθογώνιον δείκνυται τοῦ μὴ ὀρθογωνίου μεῖξον. καὶ γὰρ ἡ τῶν γωνιῶν ὀρθύότης καὶ ἡ τῶν πλευρῶν ἐσότης τὸ πᾶν δύναται πρὸς τὴν τῶν χωρίων αὔξησιν. ὅθεν δὴ τὸ μὲν τετράγωνον ἀναφαίνεται τῶν

ἰσοπεριμέτρων μεῖζον, τὸ δὲ ῥομβοειδὲς ἁπάντων ἔλασδον. ᾿Δλλὰ ταῦτα μὲν ἐν ἄλλοις δείξομεν᾽ πρεπωδέὅτερα γάρ ἐστι ταῖς ὑποθέσεσι τοῦ δευτέρου βιβλίου. 0. πρὸς ὃὲ τὸ προκείμενον θεώρημα δεῖ γινώσκειν ὅτι τε παραλληλόγραμμα λέγων ἴσα τὰ χωρία λέγει καὶ οὐ τὰς πλευράς, — περὶ τούτων γὰρ ὁ λόγος, περὶ τῶν ἐμβαδῶν — καὶ ὅτι νῦν πρῶτον ἐν τῇ ἀποδείξει τοῦδε τοῦ θεωρήματος μνήμην ἐποιήδατο τῶν τραπε6 ζίων᾽ ᾧ καὶ δῆλον ὅτι εἰκότως ἐν ταῖς ὑποθέσεσε καὶ τοῦτο, ὅτι ποτέ ἐστιν, ἐδίδαξεν, ὅτι τετράπλευρον

f. Friedlein 399 · p. 399

μὲν τῷ γένει, μὴ παραλληλόγφαμμον δέ. τὸ γὰρ μὴ (Ὁ) τὰς ἀπεναντίον πλευράς τε καὶ γωνίας ἴσας ἔχον ἐκβέβηκεν τῆς τῶν παραλληλογράμμων τάξεως.

Ὁ μὲν οὖν στοιχειωτὴς ἀπέδειξεν τὸ προκείμενον τὴν χαλεπωτέραν πτῶσιν ἐκλεξάμενος. εἰ ὃΣ λέγοι τις,

ἔστω τὰ αβγὸ καὶ βγδε ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως τῆς ὃδβ. ὥστε τὴν ὃγ διάμε- γ ᾿ τρον εἶναι τοῦ αβ, δείξομὲν ὅτι ἴσα ἐστὶν αὐτόθεν.

τὸ γὰρ βγὸδ τρίγωνον ἕχα-

τέρου ἡμισύ ἐστιν, διότι ἀν ΤΠ 5 , «τς 6,

τοῦ αβ διάμετρος ἡ γῷ,

τοῦ δὲ δὲ ἡ βγ. αἱ δὲ διάμετροι διχοτομοῦσι τὰ παρ-

αλληλόγραμμα. ἴσον ἄρα τὸ αβ τῷ δε. πάλιν εἴ τις

τὴν ὃγ τέμνουσαν ὑποθοῖτο τὴν τοῦ αβ παραλληλο-

γράμμου πλευράν, καὶ οὕτως

κείμενα τὰ παραλληλόγραμμα Γ Ξ

ὡς τὰ αβδε καὶ βγδῖ. δείξο-

μὲν ὅτι καὶ ταῦτα ἴσα ἐστίν. ]}

ἐπεὶ γὰρ ἴση ἡ αε τῇ γᾷ –

f. Friedlein 400 · p. 400

ἐναντίον οὖσα — κοινὴ ἀφῃρήσθω ἡ γε. ἴση ἄρα ἡ ἂγ τῇ εξ. ἀλλὰ καὶ ἡ αὃ τῇ εβ καὶ γωνία ἡ ὑπὸ γαὃ τῇ ὑπὸ ξεβ — παράλληλος γὰρ ἡ αὃ τῇ εβ. καὶ βάσις ἄρα ἡ γὸ τῇ ξβ βάσει ἴση καὶ ὅλον τὸ αὃγ

ὃ τρίγωνον τῷ εβξ τριγώνῳ ἴσον. κοινὸν προσκείσθω τὸ γβ τραπέξιον. ὅλον ἄρα τὸ αβ ἴσον τῷ ὃδξ. καὶ ὁρᾶς ὅτι τρεῖς αὗται μόναι πώς εἰσιν. ἡ γὰρ ὃγ ἢ τέμνει τὴν εβ, ὡς ὃ στοιχειωτὴς ἔλαβεν, ἢ ἐπὶ τῷ ξ

πίπτει, ὡς ἐν τῇ πρὸ ταύτης καταγραφῇ, ἢ τέμνει τὴν

το χε, ὡς νῦν ὑπεθέμεθα. καὶ δέδεικται κατὰ πάσας τὰς πτώσεις τὸ θεώρημα ἀληθές. πλὴν ὅτι διττῆς οὔσης τῶν τραπεζίων διαφορᾶς καὶ τῶν μὲν οὐδετέραν τῶν ἀπεναντίον ἐχόντων παράλληλον, τῶν δὲ μιᾷ μίαν, ἐπὶ τῶν παρὰ τῷ γεωμέτρῃ τραπεζίων τὸ ἔτερόν ἐστιν

εἶδος καὶ ἐπὶ τῆς καταγραφῆς ταύτης. ἡ γὰρ γὲ τῇ ὃβ παράλληλος.

ΧΧΧΥ͂Ι, ἔδποου. ΧΧΥ͂Ι. Τὰ παραλληλόγραμμα τὰ ἐπὶ ἴσων βάσεων ὄντα καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ἴσα ἀλλήλοις ἐστί.

  1. Τὺ μὲν πρὸ τούτου τὰς βάσεις τὰς αὐτὰς ἐλάμβανεν, τοῦτο δὲ ἴσας μέν, διαφερούσας δὲ ἀλλήλων. κοινὸν δὲ ἀμφοτέροις τὸ ἐν ταῖς αὐταῖς ὑποτίθεσθαι παραλλήλοις τὰ παραλληλόγραμμα. δεῖ δὴ οὖν αὐτὰ μήτε ἐνδοτέρω πίπτειν τῶν ὑποκειμένων παραλλήλων