Κεφάλαιον ιγʹ · Προλαμβανόμενα εἰς τὰς σφαιρικὰς δείξεις¶
ΚΛΑΥΔΙΟΥ ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΞΕΩΣ ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ¶
Transcribed directly from J. L. Heiberg's Teubner edition (Syntaxis Mathematica, Pars I, Leipzig, 1898, pp. 68–78).
ιγʹ. Προλαμβανόμενα εἰς τὰς σφαιρικὰς δείξεις (Heiberg I, pp. 68–76)¶
[p. 68] Εἰς δύο γὰρ εὐθείας τὰς ΑΒ, ΑΓ διήχθωσαν δύο εὐθεῖαι αἱ ΒΕ, ΓΔ τέμνουσαι ἀλλήλας κατὰ τὸ Ζ σημεῖον· λέγω, ὅτι ὁ τῆς ΓΑ πρὸς τὴν ΑΕ λόγος συνῆπται ἔκ τε τοῦ τῆς ΓΔ πρὸς τὴν ΔΖ καὶ τοῦ τῆς ΖΒ πρὸς τὴν ΒΕ.
[p. 69] ἤχθω γὰρ διὰ τοῦ Ε τῇ ΓΔ παράλληλος ἡ ΕΗ [Eucl. I, 31]. ἐπεὶ οὖν παράλληλός ἐστιν ἡ ΓΔ τῇ ΕΗ, ὡς ἡ ΓΑ πρὸς τὴν ΑΕ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΓΔ πρὸς τὴν ΕΗ [Eucl. VI, 4]. διὰ τῆς ΔΖ ἄρα ληφθείσης ἔξωθεν ὁ τῆς ΓΑ πρὸς τὴν ΑΕ λόγος συνῆπται ἔκ τε τοῦ τῆς ΓΔ πρὸς ΔΖ καὶ τοῦ τῆς ΔΖ πρὸς τὴν ΕΗ. ἀλλ’ ὡς ἡ ΔΖ πρὸς τὴν ΕΗ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΒΖ πρὸς τὴν ΒΕ διὰ τὸ παράλληλον εἶναι πάλιν τὴν ΕΗ τῇ ΖΔ· ὁ ἄρα τῆς ΓΑ πρὸς τὴν ΑΕ λόγος συνῆπται ἔκ τε τοῦ τῆς ΓΔ πρὸς τὴν ΔΖ καὶ τοῦ τῆς ΖΒ πρὸς τὴν ΒΕ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
Κατὰ τὰ αὐτὰ δὲ δειχθήσεται καὶ κατὰ διαίρεσιν, ὅτι ὁ τῆς ΓΕ πρὸς τὴν ΕΑ λόγος συνῆπται ἔκ τε τοῦ τῆς ΓΖ πρὸς τὴν ΔΖ καὶ τοῦ τῆς ΔΒ πρὸς τὴν ΒΑ. …
[p. 74] Τούτων προληφθέντων καταγεγράφθωσαν ἐπὶ σφαιρικῆς ἐπιφανείας μέγιστοι κύκλοι οὕτως, ὥστε εἰς δύο περιφερείας τὰς ΑΒ καὶ ΑΓ διαχθείσας τὰς ΒΕ καὶ ΓΔ περιφερείας τέμνειν ἀλλήλας κατὰ τὸ Ζ σημεῖον, ἑκάστη δ’ αὐτῶν ἐλάσσων ὑποκείσθω ἡμικυκλίου … λέγω, ὅτι ὁ τῆς ὑπὸ τὴν διπλῆν τῆς ΓΕ περιφερείας πρὸς τὴν ὑπὸ τὴν διπλῆν τῆς ΕΑ λόγος συνῆπται ἔκ τε τοῦ τῆς ὑπὸ τὴν διπλῆν τῆς ΓΖ πρὸς τὴν ὑπὸ τὴν διπλῆν τῆς ΖΔ καὶ τοῦ τῆς ὑπὸ τὴν διπλῆν τῆς ΔΒ πρὸς τὴν ὑπὸ τὴν διπλῆν τῆς ΒΑ.
[p. 75] εἰλήφθω γὰρ τὸ κέντρον τῆς σφαίρας, καὶ ἔστω τὸ Η, καὶ ἀπὸ τοῦ Η ἐπὶ τὰ Β, Ζ, Ε τομὰς ὄντα τῶν κύκλων ἤχθωσαν αἱ ΗΒ, ΗΖ, ΗΕ … ἐπ’ εὐθείας ἄρα ἐστὶ τὰ Θ, Κ, Λ σημεῖα διὰ τὸ ἐν δυσὶν ἐπιπέδοις ἅμα εἶναι αὑτὰ τῷ τε τοῦ ΑΓΔ τριγώνου καὶ τῷ τοῦ ΒΖΕ κύκλου [Eucl. XI, 3].
ιδʹ. Περὶ τῶν μεταξὺ τοῦ ἰσημερινοῦ καὶ τοῦ λοξοῦ κύκλου περιφερειῶν (Heiberg I, pp. 76–78)¶
[p. 76] Προκείσθω δὴ ἡμῖν πρώτας ἀποδεῖξαι τὰς πηλικότητας τῶν ἀπολαμβανομένων περιφερειῶν ἐπὶ τῶν διὰ τῶν τοῦ ἰσημερινοῦ πόλων γραφομένων κύκλων μεταξὺ αὐτοῦ τε τοῦ ἰσημερινοῦ καὶ τοῦ διὰ μέσων τῶν ζωδίων.
ἔστω γὰρ ὁ δι’ ἀμφοτέρων τῶν πόλων γραφόμενος κύκλος ὁ ΑΒΓΔ, καὶ ὁ μὲν ἰσημερινὸς τὸ ΑΕΓ ἡμικύκλιον, ὁ δὲ διὰ μέσων τῶν ζωδίων τὸ ΒΕΔ, καὶ τὸ μὲν Ε σημεῖον ὑποκείσθω ἡ κατὰ τὴν ἐαρινὴν ἰσημερίαν τομή … [p. 77] ἐπεὶ οὖν ἐν τῇ καταγραφῇ εἰς δύο περιφερείας μεγίστων κύκλων τὰς ΑΖ καὶ ΑΕ διηγμέναι εἰσὶν αἱ ΖΘ καὶ ΕΒ τέμνουσαι ἀλλήλας κατὰ τὸ Η, ὁ τῆς ὑπὸ τὴν διπλῆν τῆς ΖΑ περιφερείας εὐθείας πρὸς τὴν ὑπὸ τὴν διπλῆν τῆς ΑΒ λόγος συνῆπται ἔκ τε τοῦ τῆς ὑπὸ τὴν διπλῆν τῆς ΘΖ πρὸς τὴν ὑπὸ τὴν διπλῆν τῆς ΘΗ καὶ τοῦ τῆς ὑπὸ τὴν διπλῆν τῆς ΗΕ πρὸς τὴν ὑπὸ τὴν διπλῆν τῆς ΕΒ. [p. 78] … καὶ αὐτὴ ἄρα ἡ ΘΗ περιφέρεια ἔσται τῶν αὐτῶν ιαʹ καὶ μʹ ἑξηκοστῶν ἔγγιστα … ὁμοίως δὲ κἂν τὴν ΕΗ περιφέρειαν ὑποθώμεθα ξʹ μοιρῶν … καὶ αὐτὴ ἄρα ἡ ΘΗ περιφέρεια ἔσται μοιρῶν κʹ λʹ θʹʹ.