Ὅροι τῶν τριῶν μεσοτήτων καὶ ἡ ἐν ἑνὶ ἡμικυκλίῳ καταγραφή

Πάππου Ἀλεξανδρέως Συναγωγῆς Γ΄ (Chs. 28–31 & 40–43, ed. F. Hultsch, Vol. I, pp. 68–72, 80–84)

Synagoge III.5–16 — Arithmetic, Geometric, and Harmonic Means in One Semicircle ( O A ): y**2 + (x - 25/2)**2 - 625/4 = 0 [ A C ]: y = 0 F = (7641/625, 588/625) A = (0, 0) D = (9, 0) C = (25, 0) O = (25/2, 0) B = (9, 12) F A D C O B

[Chs. 28–31 · Hultsch I, pp. 68–70] Εἰσὶν δὴ πρῶται καὶ ἀρχαιόταται τρεῖς μεσότητες, ἥ τε ἀριθμητικὴ καὶ ἡ γεωμετρικὴ καὶ ἡ ἁρμονική·

  • Ἀριθμητικὴ μὲν οὖν ἐστιν μεσότης, ὅταν τριῶν ὅρων ὁ πρῶτος τοῦ δευτέρου ὑπερέχῃ τῷ αὐτῷ ᾧπερ καὶ ὁ δεύτερος τοῦ τρίτου· ἴδιον δὲ αὐτῆς τὸ συναμφοτέρους τοὺς ἄκρους διπλασίονας εἶναι τοῦ μέσου.

  • Γεωμετρικὴ δέ ἐστιν ἡ κυρίως λεγομένη ἀναλογία, ὅταν ᾖ ὡς ὁ πρῶτος πρὸς τὸν δεύτερον, οὕτως ὁ δεύτερος πρὸς τὸν τρίτον· ἴδιον δὲ αὐτῆς τὸ ὑπὸ τῶν ἄκρων ἴσον εἶναι τῷ ἀπὸ τοῦ μέσου τετραγώνῳ.

  • Ἁρμονικὴ δέ ἐστιν μεσότης, ὅταν ᾖ ὡς ὁ πρῶτος ὅρος πρὸς τὸν τρίτον, οὕτως ἡ τοῦ πρώτου παρὰ τὸν δεύτερον ὑπεροχὴ πρὸς τὴν τοῦ δευτέρου παρὰ τὸν τρίτον ὑπεροχήν.

[Chs. 40–43 · Hultsch I, pp. 72, 80–84 — Semicircle Construction Mapped to Diagram Symbols] Ἔστω ἡμικύκλιον ἐπὶ διαμέτρου τῆς AC περὶ κέντρον τὸ O, καὶ εἰλήφθω ἐπὶ τῆς AC τυχὸν σημεῖον τὸ D διαιροῦν τὴν διάμετρον εἰς ἀνίσους τὰς $AD = a$ καὶ $DC = b$, καὶ ἤχθω πρὸς ὀρθὰς τῇ AC ἡ DB, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ OB, καὶ ἀπὸ τοῦ D ἐπὶ τὴν OB κάθετος ἤχθω ἡ DF. λέγω ὅτι τῶν $AD, DC$ ἀνίσων εὐθειῶν ἀριθμητικὴ μέν ἐστιν μέση ἡ OB, γεωμετρικὴ δὲ ἡ DB, ἁρμονικὴ δὲ ἡ BF, καὶ μείζων ἐστὶν ἡ μὲν ἀριθμητικὴ τῆς γεωμετρικῆς, ἡ δὲ γεωμετρικὴ τῆς ἁρμονικῆς.

Ἐπεὶ γὰρ ἴση ἐστὶν ἡ OB ἑκατέρᾳ τῶν $OA, OC$, συναμφότεραι αἱ $AD, DC$ διπλασίονές εἰσιν τῆς OB· ἀριθμητικὴ ἄρα μέση ἐστὶν ἡ OB. πάλιν ἐπεὶ ἐν ἡμικυκλίῳ τῷ ABC ὀρθή ἐστιν ἡ πρὸς τῷ B γωνία ἐν τῷ ACB τριγώνῳ ([III.31]), καὶ κάθετος ἦκται ἡ DB, μέση ἀνάλογόν ἐστιν ἡ DB τῶν $AD, DC$ ([VI.8], [VI.13]), καὶ τὸ ὑπὸ $AD, DC$ ἴσον ἐστὶν τῷ ἀπὸ τῆς DB τετραγώνῳ· γεωμετρικὴ ἄρα μέση ἐστὶν ἡ DB.

Καὶ ἐπεὶ ὀρθογώνιόν ἐστιν τὸ $ODB$ τρίγωνον, καὶ ἀπὸ τῆς ὀρθῆς γωνίας τῆς πρὸς τῷ D κάθετος ἦκται ἡ DF ἐπὶ τὴν OB, ἰσογώνιόν ἐστιν τὸ $ODB$ τρίγωνον τῷ $DFB$ τριγώνῳ· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ OB πρὸς τὴν DB, οὕτως ἡ DB πρὸς τὴν BF. τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν OB, BF ἴσον ἐστὶν τῷ ἀπὸ τῆς DB, τουτέστιν τῷ ὑπὸ $AD, DC$. διὰ ταῦτα δὴ ἡ BF ἁρμονική ἐστιν μέση τῶν $AD, DC$. φανερὸν δὲ καὶ ἐκ τῶν ὀρθογωνίων τριγώνων $ODB, DFB$ ὅτι μείζων μέν ἐστιν ἡ OB ὑποτείνουσα τῆς DB, μείζων δὲ ἡ DB ὑποτείνουσα τῆς BF ([I.19]), ἐὰν δὲ ἴση γένηται ἡ $AD$ τῇ $DC$, ἐφαρμόζουσιν ἀλλήλαις αἱ τρεῖς μεσότητες. ἐφαπτομένης δὲ ἀχθείσης τῆς BT συμπιπτούσης τῇ AC ἐκβληθείσῃ κατὰ τὸ T, ἁρμονικῶς τέτμηται ἡ AC κατὰ τὰ D καὶ T σημεῖα.