DISTINCTIO III — IN MENSURATIONE OMNIUM CAMPORUM¶
Distinctio Tertia: In Mensuratione Omnium Camporum Superficialium
Fons Criticus: boncompagni:1862 (Scritti di Leonardo Pisano, Vol. II, pp. 30–110 · Cod. Urb. Lat. 292, fol. 18v–67v) · English Translation · Summary · GEOMETOR Notes
De Mensuratione Trigonorum per Cathetum et Casum¶
Versio Anglica: Triangles by Cathetus & Casus (pp. 30–39) · Commentarius: Notae ad Trigonometriam Rationalem
HANC itaque distinctionem in quinque partes diuidere decreui. In prima quarum mensurabimus triangulos. In secunda quadrilateros. In tertia multilateros, qui ex rectis lineis constant. In quarta circulos, et eorum portiones, et obliquas figuras insuper, et commixtas ex rectis et curuis lineis. In quinta mensurabimus ipsos campos, qui in ascensione montium iacent.
Incipit pars prima tertie distinctionis de mensuratione triangulorum. Campi qui triangulj uel trilateri sunt, alij orthogonij, scilicet rectianguli; alij oxigonij, scilicet acutianguli; alij quoque ampligonij appellantur: et hec nomina recipiunt ab angulis. Colligitur quippe embadum, scilicet area omnium triangulorum, ex multiplicatione dimidij unius laterum, super quod cadit cathetus, in ipsum cathetum; uel ex multiplicatione totius basis in dimidium catheti. [I. 41]
In triangulo oxigonio .a.b.g. cuius latera sint $.13.$, $.14.$, $.15.$, cadat cathetus .a.d. a uertice .a. super basim .b.g.:
f. boncompagni_1862_vol2_practica_geometriae:0047 · p. 40–41
Regula et Demonstratio Geometrica Campi Trigonij per Tria Latera¶
Versio Anglica: Heron’s Rule & Incenter Proof (pp. 40–41) · Commentarius: Notae ad Heronis Demonstrationem
Circulus Inscriptus et Perpendiculares Equales: In triangulo ABG secentur anguli .b. et .g. per equalia per rectas BT et GT concurrentes in T. Ducantur catheti TH, TE, TZ [I. 12]. Quoniam triangula circa T sunt similia et equalia, [I. 26] tres perpendiculares TH, TE, TZ sunt invicem equales, et circulus (TH) contingit tria latera [IV. 4].
Protractio Basis in Medietatem Perimetri: Protrahatur BL in directum ipsius BG usque ad L ita ut GL sit equalis ipsi $AE = AZ$. Tunc tota recta $BL$ est medietas summe trium laterum ($s = 21$), et tria residua sunt $GL = s - a$, $BH = s - b$, $HG = s - c$.
Embadum ex Triangulatione et Similitudine: Embadum trianguli ABG est $TH \cdot BL$, et eius quadratum $TH^2 \cdot BL^2$. Per circulum auxiliarem circumscriptum et proportiones laterum ortogoniorum ostenditur:
$$BL : BH = HG : \text{segmentum}, \qquad \text{unde} \quad TH^2 \cdot BL = GL \cdot BH \cdot HG.$$
Et multiplicatis ambabus partibus per $BL$, perficitur demonstratio:
$$\Delta^2 = TH^2 \cdot BL^2 = BL \cdot GL \cdot BH \cdot HG = s(s - a)(s - b)(s - c).$$
f. boncompagni_1862_vol2_practica_geometriae:0063 · p. 56–87
Incipit Pars Secunda Tertie Distinctionis de Campis Quadrilateris¶
Versio Anglica: Quadrilaterals & Polygons (pp. 56–87) · Commentarius: Notae ad Quadrilateros
Pars secunda de mensuratione quadrilaterorum et multangulorum:
Rhombi: Mensurantur per medietatem multiplicationis unius dyametri in alteram orthogonalem.
Trapezoidia (Caput abscisum): Per lineam equidistantem reducitur ad paralillogrammum et triangulum scalenum, unde elicitur cathetus et embadum $\frac{a + b}{2} \cdot h$.
Multangula: Omnis figura multilatera per dyametros in triangulos resoluitur, caute refellendo errorem laicorum qui latera opposita indiscrete multiplicant.
f. boncompagni_1862_vol2_practica_geometriae:0095 · p. 88–91
Incipit Pars Quarta Tertie Distinctionis de Mensuratione Circulorum¶
Versio Anglica: Archimedes’ Circle Measurement (pp. 88–91) · Commentarius: Notae ad Mensurationem Circuli
Figura Circumscripta 96 Laterum: Per quatuor bisiectiones anguli semitertij recti a latere exagoni circumscripti EZ ad latus $.96.$ laterum, ostenditur proportio periferie circumscripte ad dyametrum minor quam $1440 : 458\frac{1}{5} = \frac{7200}{2291} < 3\frac{1}{7}$.
Figura Inscripta 96 Laterum: Per quatuor bisectiones chordarum in semicirculo a latere exagoni YA ad latus $.96.$ laterum, ostenditur proportio periferie inscripte ad dyametrum maior quam $1440 : 458\frac{4}{9} = \frac{6480}{2063} > 3\frac{10}{71}$.
Proportio Leonardi ($864 : 275$): Accipiens medietatem $458\frac{1}{3}$, statuit Leonardo proportionem $\frac{1440}{458\frac{1}{3}} = \frac{864}{275} = 3\frac{39}{275}$, que dempta $\frac{1}{11}$ de denominatore redit in $22 : 7$.