CAPITULUM I — DE COGNITIONE NOVEM FIGURARUM INDORUM

Prologus ad Michaelem Scotum et Expositio Novem Figurarum Yndorum cum Zephiro

Fons Criticus: boncompagni:1857 (Il Liber Abbaci, Vol. I, pp. 1–10 · fol. 1r–4r) · English Translation · Summary · GEOMETOR Notes


Prologus ad Michaelem Scotum

Versio Anglica: Prologue to Michael Scot (pp. 1–2) · Commentarius: Notae de Michaele Scoto et Bugia

Incipit liber Abaci compositus a Leonardo filio Bonacij Pisano in anno $M.CC.ij$ (revisus $1228$).

Scripsistis mihi, domine mi magister Michael Scotte, summe philosophe, ut librum de numero, quem dudum composui, vobis transcriberem: unde vestrae obsecundans postulationi, ipsum subtiliori perscrutans indagine ad vestrum honorem et aliorum multorum utilitatem correxi. In cuius correctione quaedam necessaria addidi, et quaedam superflua resecavi. In quo plenam numerorum doctrinam edidi, iuxta modum Indorum, quem modum in ipsa scientia praestantiorem elegi.

Cum genitor meus a patria publicus scriba in duana Bugeae pro Pisanis mercatoribus ad eam confluentibus constitutus praeesset, me in pueritia mea ad se venire faciens, inspecta utilitate et commoditate futura, ibi me studio abbaci per aliquot dies stare voluit et doceri. Ubi ex mirabili magisterio in arte per novem figuras Indorum introductus, scientia artis in tantum mihi prae ceteris placuit, et intellexi ad illam, quod quicquid studebatur ex ea apud Aegyptum, Syriam, Graeciam, Siciliam et Provinciam cum suis variis modis, ad quae loca negotiationis tam postea peragravi per multum studium et disputationis didici conflictum.

Sed hoc totum etiam et algorismum atque arcus Pictagorae quasi errorem computavi respectu modi Indorum. Quare amplectens strictius ipsum modum Indorum, et attentius studens in eo, ex proprio sensu quaedam addens, et quaedam etiam ex subtilitatibus Euclidis geometricae artis apponens, summam huius libri, quam intelligibilius potui, in $.xv.$ capitulis distinctam componere laboravi, fere omnia quae inserui, certa probatione ostendens.


f. boncompagni_1857_vol1_liber_abbaci:0009 · p. 2–10

De Cognitione Novem Figurarum Yndorum et Zephiri

Versio Anglica: The Nine Indian Figures (pp. 2–10) · Commentarius: Notae de Notione Decimali

Novem figurae Indorum hae sunt:

$$9 \quad 8 \quad 7 \quad 6 \quad 5 \quad 4 \quad 3 \quad 2 \quad 1$$

Cum his itaque novem figuris, et cum hoc signo $0$, quod arabice zephirum appellatur, scribitur quilibet numerus, ut inferius demonstratur.

Nam numerus est unitatum perfusa collectio sive congregatio unitatum, quae per suos in infinitum ascendit gradus. Ex quibus primus ex unitatibus, quae sunt ab uno usque in decem, constat. Secundus ex decenis, quae sunt a decem usque in centum, fit. Tertius fit ex centenis quae sunt a centum usque in mille. Quartus fit ex millenis quae sunt a mille usque in decem milia, et sic sequentium graduum in infinitum, quilibet ex decuplo sui antecedentis constat.

Primus gradus in descriptione numerorum incipit a dextera. Secundus vero versus sinistram sequitur primum. Tertius secundum sequitur. Quartus tertium, et quintus quartum, et semper sic versus sinistram gradus gradum sequitur.

Figura itaque quae in primo reperitur gradu se ipsam repraesentat, hoc est; si in primo gradu fuerit figura unitatis, unum repraesentat; si binarii, duo; si ternarii, tria, et ita per ordinem quae secuntur, usque si novenarii. Novem figurae quidem quae in secundo gradu fuerint, tot decenas repraesentant, quot in primo unitates; hoc est si figura unitatis secundum occupat gradum, denotat decem; si binarii, viginti; si ternarii, triginta; si novenarii, nonaginta.

Figura namque quae in tertio fuerit gradu, tot centenas denotat, quot in secundo decenas, vel in primo unitates, ut si figura unitatis, centum; si binarii, ducenta; si ternarii, trecenta. Et quando locus aliquis caret valore, ponitur ibi signum $0$ (zephirum), ut ordo servetur.

Et sic per ordinem numerorum gradus gradum sequitur versus sinistram in infinitum.